خبرنگارروستا

زندگی دریک سرپناه
نویسنده : همت الله شکری اطاقسرا - ساعت ٢:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٠/٢۳
 

این مطلب را پس از سفر سه روز ه همراه بنیادمسکن انقلاب اسلامی به شهرهای کهنوج،منوجان و...تهیه کردم .وقتی این مطلب را می خوانید به داشته هایتان خوب فکر کنید:

 

گزارش خبر نگار  اعزامی پیام ساختمان و تاسیسات از طرح ساماندهی مسکن کپر نشینان ایران

زندگی دریک سرپناه

 

همت اله شکری اطاقسرا

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایران، طرح ساماندهی مسکن کپرنشینان را در سال 84 آغاز کرد. کپرنشینان که جمعیت آنها حدود 300 هزار خانوار تخمین زده می شود، قشر محرومی هستند که از امکانات ابتدایی و اولیه هم محروم هستند. این مردم در داخل کپر زندگی می کنند. کپر سبک و مقاوم است. در گرمای شدید تابستان و بهار با پاشیدن قدری آب بر آن خنکای نسیم را در آن حس می کنند. کپر تنها سایبانی است که در مناطق وسیعی از استان های کرمان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان از سوی مردم به عنوان محل سکونت مورد استفاده قرار می گیرد.مردم کپر نشین دارای دو یا چند زن و فرزندان بالای 5 نفر هستند که به اتفاق هم در داخل کپر زندگی می کنند. نان و آب مردم کپر نشین در«خرص» و«حب» در گوشه ای از کپر نگهداری می شود. خرص خمره ای است سفالی و مقاوم با دهانه تنگ (حدود 20 سانتی متر) که بیشتر از آن برای نگهداری میوه ای که در سبد غذایی هر جنوبی یافت می شود یعنی خرما استفاده می شود. خرمایی که در خرص نگهداری می شود حتی تا دو سال خراب نمی شود و قابل استفاده است. حب هم کوزه ای از جنس سفالی با دهانه ای گشادتر حدود 30 سانتی متر است که آب آشامیدنی مردم را سالم و خنک در خود نگهداری می کند. حال با این اطلاعات اولیه به اتفاق گروهی انگشت شمار از خبرنگاران به استان هرمزگان و جنوب استان کرمان رفتیم تا با زندگی کپرنشینی بیشتر آشنا شده و از چگونگی اجرای طرح ساماندهی کپرنشینان جنوب استان کرمان، اطلاعات بیشتری کسب کنیم. میزبان این سفر بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کشور بود.

در این سفر دو روزه ابتدا به بخش مرکزی شهرستان محروم قلعه سنج و روستاهای شهرک چلپایی، گنج آباد، ریگ متین، حسین آباد، روستای شهرک امیرالمومنین، محمد آباد، شمس آباد، چاه زنگی، اسلام آباد،  شمس آباد و نور بی بی رفتیم. در روز دوم هم از روستای بخش مرکزی رودبار و روستاهای شهرستان محروم منوجان و کهنوح بازدید داشتیم. از نزدیک داخل کپرها رفتیم. از زندگی کپرنشینی که تا قبل از این هیچ چیزی نمی دانستیم حالا با کوله باری از اطلاعات و غم و اندوه به خاطر فقری که گریبانگیر هموطنان شده است، به تهران بر گشتیم. به قول مهندس جعفری معاون باز سازی مسکن بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمان اگر بخواهیم زندگی کپرنشینان را حتی با حداقل های زندگی روستایی در دیگر نقاط کشور مقایسه کنیم هم دچار افسردگی شدید خواهیم شد  به همین دلیل باید آنها را با خودشان مقایسه کرد اما چرا به راستی تا کنون این مردم صاحب خانه نشده اند؟

در روستای شهرک امیر المومنین شهرستان قلعه گنج که سه سالی از شهرستان شدن آن می گذرد، یکی از اهالی این روستای محروم به خبرنگار ما گفت: ما نمی توانستیم برای خودمان خانه بسازیم به دلیل اینکه هیچ گونه امکاناتی برای ساخت و ساز نداشتیم. اینجا مصالح ساختمانی وجود ندارد. روستاها با شهر فاصله ای بیش از 150 کیلومتر دارند، به همین دلیل شرکت های ساختمانی حاضر نیستند به اینجا بیایند و برای ما خانه بسازند پس راحت ترین راه ساختن کپر با شاخه های خرماست.

یکی از دختران روستای دیگر که موفق شده بود به دانشگاه راه یابد هم به خبرنگار ما گفت: صدای آه و ناله ما در لا به لای کوه ها گم می شود. ما چهار نفر هستیم که دراین روستا در کنکور قبول شدیم اما فایده ای نداشت چون پدر ما پولی ندارد تا خرج رفتن به دانشگاه شود، پس منصرف شدیم. کمیته امداد هم فقط 100 هزار تومان می دهد که ثمری ندارد.

یکی دیگر از کپرنشینان هم در ارتباط با وضعیت زندگی شان گفت: ما تازه داریم لذت زندگی در چهار دیواری را می چشیم اما نمی دانیم در گرما چکار بکنیم. در این روستاها شما دستشویی و آب آشامیدنی نمی بینید ولی در اولین قدم از اینکه چهار دیواری محکمی را بالای سرمان می بینیم از همه تشکر می کنیم.

بعد از بازدید از کپرها به سراغ مسئولان رفتیم و آنها پاسخگوی سؤالات مان بودند. مهندس علیرضا محمد جعفری معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمان در زمینه ضوابط طراحی معماری طرح ساماندهی اسکان کپرنشینان استان کرمان  به خبرنگار ما گفت: کپر، کلبه یا آلونکی سایه بانی است که از کنار هم چیدن و به هم گره زدن نی و برگ های خشک خرما ساخته شده و روکشی از بوریا، حصیر، شاخ و برگ درختانی همچون نخل (لیف خرما) بلوط و نی مرداب می یابد که همه پوشش آن متکی بر دیواره می باشد و گاهی اوقات روی آن پارچه یا نمد نیز می کشند. ظاهر و شکل کپر شبیه به ایگلو (خانه اسکیموها) است، با این تفاوت که کلبه اسکیمو از ورود سرما جلوگیری می کند، اما کپر برای محافظت در برابر گرمای وحشتناک اقلیم گرم و خشک و اقلیم گرم و مرطوب ایران تدارک دیده شده، چرا که پناهگاهی است با سوراخ و روزنه های بی شمار کوچک و بزرگ، که همیشه هوای خنک به واسطه روزن هایش داخل آن جریان دارد.

وی افزود: گستره جغرافیای کپر و کپرنشینان، روستاهای اطراف استان کرمان، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و غالباً مکان هایی است که اهالی آن توان مالی و فنی اندکی برای برپایی خانه دارند و به دلیل دسترسی حداقل به امکانات به سرپناهی ساده، ارزان، بومی و محلی اکتفا می کنند.

مهندس جعفری اضافه کرد:کپر در اشکال متنوع و با پلان های دایره (نیم کروی) یا کشیده و شبه بیضی (سیلندری) قابل مشاهده است و سقفی دو شیبه یا منحنی دارد. طول آن معمولاً از 2،5 تا 4 متر، عرض آن 2 تا 3 متر و ارتفاع آن نیز در حدود 2 متر است. برخی مواقع پایه های کپر را تا ارتفاع حدود 1 متر توسط کاه گل یا ملات های پایه سیمانی پوشانده و جداره آن را مستحکم و مقاوم تر می سازند.

وی گفت: از خصوصیات شاخص آن، محافظت در برابر تابش مستقیم نور آفتاب و در نتیجه گرمای طاقت فرسا، نفوذ جریان هوا، سبک و قابل حمل و ارزان بودن، ایجاد سایه روشن زیبا بواسطه نفوذ نوسانی نور از لابلای روزن ها، اجرای کامل توسط مصالح و نیروی انسانی و اجرایی محلی، عدم مقاومت در برابر آتش سوزی و ... است. در مواقع بارندگی سقف آن را با پوشش های نفوذ ناپذیر همچون نایلون می پوشانند.

معاون بازسازی مسکن روستایی بنیاد مسکن استان کرمان تاکید کرد:گاهی از کپر برای اقامت کوتاه یا درازمدت و به عنوان منزل و سکونتگاه موقت یا دائمی استفاده می کنند و گاه تنها برای نشستن و استراحت در پناه سایه آن و حتی زمانی نیز به عنوان مطبخ یا انبار. به این ترتیب فضای داخلی آنها وضعیتی چند عملکردی می یابد که فعالیت های بینابینی زیستی و معیشتی ساکنین را با هم در خود جای می دهد، مثل ایجاد فضایی برای زندگی، پذیرایی، پخت و پز، کار(حصیر بافی و نگهداری دام) و ...لیکن توالت و حمام را در بر نمی گیرد و این فضاها به جایی دورتر منتقل می شوند.

وی افزود:در مجموع کپر خانه ای است که حداقل های یک زندگی روستایی را نیز ندارد و با توجه به کمبود امکانات خدماتی، عملکردی و رفاهی آن، لزوم بازنگری و بهسازی مسکن کپرنشینان به شدت احساس می شود.آنها برای نظافت و حمام نیز از رودخانه یا موتور پمپ استفاده می کنند. زنها و مردها با لباس وارد این مکان ها شده و خود شان را می شویند. چیزی به نام گرمابه عمومی وجود ندارد و شناخته شده نیست. برخی ها حتی بلد نیستند از آفتابه و وسایل نظافتی استفاده کنند.

مهندس جعفری گفت: اسکان کپرنشینان از سال 84 شروع شد. وی با اشاره به عملکرد بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در راستای  اجرای طرح ساماندهی کپرنشینی در جنوب استان کرمان گفت: یک میلیون تومان به هر واحد کپرنشینان کمک بلاعوض می شود ضمن اینکه وام بانکی با بهره 5 درصدی به مبلغ 5/7 میلیون تومان به کپرنشین داده می شود.

معاون باز سازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کرمان گفت: این طرح در 6 شهر آغاز شد در حالی که در سه شهر بنیاد مسکن شعبه داشت. شهرهای مشمول طرح کهنوج، قلعه گنج، منوجان، عنبر آباد، جیرفت و رودبار بوده است.

وی اضافه کرد: در حال حاضر 41 هزار و 713 واحد احداث بنا برای کپرنشین شروع شده و 10 هزار واحد بنا احداث و تحویل کپرنشین شده است به گونه ای که الان در کنار کپرها از این خانه ها استفاده می کنند البته این رقم فقط در جنوب استان کرمان است.

وی تاکید کرد: این مهم در حالی صورت گرفت که اگر همکاری مسئولان بانک و دفاتر اسناد رسمی و مردم کپرنشین نبود الان این طرح با موفقیت روبرو نمی شد تا 10 هزار نفر کپرنشین در مسکن اسکان یابند.مهندس جعفری اظهار امیدواری کرد تا دو سال آینده جشن پایان کپرنشینی در استان کرمان بر پا شود.

مهندس شهریاری رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی شهرستان کهنوج هم با اشاره به ویژگی های اقلیمی و شرایط کپرنشینی این شهر گفت: در قبل از انقلاب کهنوج بخشی از جیرفت بود بعد از انقلاب به شهرستان تبدیل شد. تعداد آمار کپرنشین 42 هزار خانوار مربوط به سال 84 بود در صورتی که در این شهرستان مزدوجینی هستند که وام نگرفتند و کپرنشین هستند. کهنوج با بیش از 200 روستا به اندازه کشور هلند و 5 برابر کشور مصر وسعت دارد. در این شهر در گذشته خوانین حکومت داشتند که به تبع آن مردم به دو دسته رعیت و ارباب تقسیم بندی می شدند. این تقسیم بندی اجتماعی هنوز هم در بحث ساخت و ساز مشکلاتی را برای مسئولان شهر ایجاد کرده است.

وی با اشاره به مشکلاتی که بر سر راه ساخت و ساز مسکن کپرنشینان وجود دارد، گفت: بانک ها در پرداخت یک میلیون تومان وام بلا عوض فقط 500 هزار تومان را می دهند و بقیه را نزد بانک بلوکه می کنند.

روح الله شاکری رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی قلعه گنج هم به خبرنگار ما گفت: شهرستان قلعه گنج با وسعت 14200 کیلومتر مربع با دو بخش مرکزی و چاهداروزا و پنج دهستان به نام های سرخ قلعه و مرکزی و چاهداروزا و مارزورمشک که دو فرقه شیعه و سنی با هم زندگی می نمایند. فاصله اولین روستا که پلگی می باشد از توابع دهستان سرخ قلعه و آخرین روستا در نزدیک مرز استان سیستان روستای ناگ در بخش چاهداروزا و دهستان رنگ 270 کیلومتر است. جمعیت شهرستان 80000 نفر می باشد. 13 هزار خانوار کپرنشین بوده که در طرح ساماندهی کپرنشینی از سال 84 تا کنون 10 هزار خانوار با پیشرفت فیزیکی 72 درصد پوشش داده شدند ما بقی در سال جاری ساخته می شود.

مهندس علیزمانی رئیس گروه مطالعات و تحقیقات بازسازی و نوسازی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی هم گفت: ساختن مسکن برای کپرنشین مانند حرکت دادن غلطکی است که سال ها یک جا مانده و زنگ زده باشد. در قبل از انقلاب معتقد بودند که هزینه کردن برای کپرنشینان دور ریختن پول در اقیانوس است ولی مطالعات و پژوهش های بعد از انقلاب عکس این ادعا را ثابت کرد.

وی افزود: شناخت دقیق و صریح از منطقه کپرنشین برای انتخاب مسیر حرکت بسیار حائز اهمیت است. مسکن روستایی و مسکن شهری بطور کامل در ساخت و ساز و معماری با هم فرق دارند. نقطه مطلوب این مناطق همان شیوه ای است که الان در حال اجرا است. بنیاد مسکن روستا را به خوبی شناخته و تفاوت مسکن روستایی و شهری را می داند.

 

مهندس مهدیان هم در گفتگو با خبرنگار ما گفت: «پدیده کپرنشینی بیشتر در بخش هایی از استان کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان دیده می شود که دلیل آن فقر و محرومیتی است که مردم این مناطق از گذشته های دور با آن دست به گریبان بوده اند.»

معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کشور با بیان این مطلب و با اشاره به آمار کپرنشینان در این مناطق، گفت: بیشترین حجم کپرنشینی در استان کرمان قرار دارد و استان های سیستان و بلوچستان و هرمزگان به ترتیب در رتبه های دوم و سوم قرار دارند. به طوری که در حال حاضر 55 هزار واحد در کرمان بیش از 30 هزار واحد در سیستان و بلوچستان و 10 هزار واحد کپرنشین نیز در استان هرمزگان قرار دارند.

عزیز الله مهدیان با اشاره به اقدامات صورت گرفته در خصوص تعیین تکلیف این تعداد کپرنشینی در سه استان مذکور، افزود: از حدود 100 هزار واحد کپرنشین، حدود 74 هزار واحد تعیین شده اند، به طوری که کار اجرایی 41 هزار واحد در استان کرمان، 23 هزار واحد در سیستان و بلوچستان و 10 هزار واحد در هرمزگان آغاز شده است.

وی با اشاره به سفرهای استانی رئیس جمهوری در دولت نهم، خاطرنشان کرد:  در سال 1384 و در دور نخست سفرهای استانی رئیس جمهوری به کرمان بحث پدیده کپرنشینی مطرح شد و رئیس جمهوری دستور دادکه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی از محل اعتبارات مسکن روستایی و همچنین یک میلیون تومان کمک بلاعوض به هر واحد کپرنشین از سوی دولت، واحدهای کپرنشین را تبدیل به واحد مسکونی کند.

وی با بیان این که بحث کپرزدایی بنیاد مسکن آنگونه که مطرح می شود، نیست، یاد آور شد: «کپر» واحدی مسکونی است که متناسب با اقلیم گرمسیری منطقه ساخته می شود که مردم می توانند در این واحد ها تابستان های گرم را سپری کنند. اما به طور کلی آسیب پذیری، مقاومت کم در مقابل باد و توفان های شن منطقه و همچنین در سرمای شدید و خشک در زمستان باعث شده که خانوارهایی که در این کپر ها زندگی می کنند با مشکلات فراوانی مواجه باشند.

مهدیان همچنین به وضعیت بد اقتصادی این منطقه گریزی زد و افزود: علاوه بر مشکلاتی که به آن اشاره شد، وضعیت بد اقتصادی مردمی که در این کپر ها زندگی می کنند، باعث شده که آنها توانایی ساخت خانه ای مقاوم را نداشته باشند. بنابراین با توجه به کمک دولت و اقدامات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، حدود 29 هزار واحد که کار اجرایی آنها از قبل شروع شده در پایان سال جاری به اتمام خواهد رسید.

معاون بازسازی و مسکن روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ادامه داد: همچنین ساخت 13 هزار واحدی که در سال جاری آغاز شده، در مهر ماه سال آینده به اتمام خواهد رسید.

وی با اشاره به کاربرد فناوری نوین و صنعتی سازی در مناطق کپری، افزود: حدود یک درصد از ساخت و سازها به شیوه صنعتی صورت گرفته است.

مهدیان با اشاره به توجه ویژه دولت به این مقوله، اظهار کرد: خوشبختانه دولت برای آن دسته از واحدهایی که نیمه تمام بودند، میزان یک میلیون تومان دیگر کمک بلاعوض اختصاص داد تا به ازای هر واحد دو میلیون تومان کمک بلا عوض پرداخت شود. از آنجا که تسهیلات ارائه شده در سال های قبل 50 میلیون ریالی، 65 میلیون ریالی و 68 میلیون ریالی بوده، دولت مصوبه ای را به اجرا درآورد که بر اساس آن تمام واحدهایی که زیر 75 میلیون، وام گرفته اند بتوانند ما به التفاوت را دریافت کنند تا واحدهای نیمه تمام هر چه سریع تر به اتمام برسند.

وی در خصوص کل اعتبارات طرح کپرزدایی در سه استان کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان، گفت: حدود 350 میلیارد تومان تسهیلات به این طرح اختصاص یافته که حدود 220میلیارد تومان (62 درصد) جذب شده که مابقی نیز در دست اقدام است.

وی خاطر نشان کرد: با اقدامات صورت گرفته و برنامه های بنیاد مسکن در این باره، پیش بینی می شود تا دو سال آینده پرونده کپرنشینی در کشور بسته خواهد شد.

با توجه به اینکه مسکن تبعات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی هم با خود دارد جا دارد مسئولان پاسخ دهند که با تغییر رویکرد زندگی کپرنشینان به مسایل دیگر هم اندیشیده اند؟! ساخت فقط یک چهار دیواری کفایت می کند؟ پس مشکلات بهداشتی، آب، برق و دیگر مسایل را چه ارگانی باید مرتفع کند؟ آیا بنیاد مسکن انقلاب اسلامی متصدی این امور در روستا ما است؟!

 

 


 
comment نظرات ()