خبرنگارروستا

تژیر یا اطاقسره
نویسنده : همت الله شکری اطاقسرا - ساعت ۱٠:٥٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٤/٩
 

( بازشناسی شهر تاریخی تُرَنجِه)

نخستین فصل بررسی باستان شناختی روستای ابوالحسن کلای شهرستان بابل

 

 

 

 

 

 

 

 

روستای ابوالحسن کلا در بخش مرکزی شهرستان بابل استان مازندران، واقع شده است. که بر اساس اسناد تاریخی جایگاه شهر تاریخی تُرَنجِه بوده است. در اولین فصل از پژوهشهای باستان شناختی روستای ابوالحسن کلا، با توجه به گسترش روز افزون ساخت و سازهای مختلف در طول سالیان متوالی توسط ساکنان این منطقه، شاهد تخریب و از بین رفتن بخش های از آثار مهم و با ارزش محوطه های این منطقه می باشیم. با این وجود، تعیین عرصه و حریم این محوطه موجب جلوگیری از ساخت و ساز ساکنین روستا در این محوطه گشته و حفظ و نگهداری قسمت های باقیمانده یکی از مهمترین اهداف می باشد و از طرفی فرهنگ های موجود در بخش مرکزی مازندران و شهرستان بابل اطلاعات مشخصی مبتنی بر کاوش روشمند و هدفمند در دسترس نیست و این طرح می تواند در شناسایی فرهنگ های موجود در این گستره جغرافیایی را آغازی باشد. بررسی محوطه های روستای ابوالحسن کلای شهرستان بابل با روش ها مختلف از جمله جمع آوری منابع و متون نوشتاری درباره منطقه مورد بررسی، جمع آوری نقشه های مختلف مرتبط به منطقه مورد بررسی، استفاده عکس های هوایی و ماهواره ای، جمع آوری اطلاعات مردمی و جستجو در محل (بررسی پیمایشی) صورت گرفت. ناگفته نماند کهنقشه توپوگرافی محوطه های باستانی روستای ابوالحسن کلا، در محل هایی که امکان نقشه برداری وجود داشته، تهیه گردید. تا در صورت دارا بودن ظرفیتهای مطالعاتی، مورد پژوهشهای مستمر و بلند مدت قرار گیرد. از جمله اهداف بررسی در این روستا می توان به موارد زیر اشاره کرد: شناسایی الگوهای استقراری فرهنگ های دوران پیش از تاریخ ، تاریخی و اسلامی حوزه مورد پژوهش و با توجه به وضعیت مجموعه تپه های تُرَنجِه و نیز اشارات متون تاریخی، وجود شهر دوره ساسانی در این محل و تداوم آن تا دوران اسلامی چگونه است.

 

 

 

 

 

 

 

 

در همین راستا از آنجا که بررسی های میدانی مناسب ترین و سالم ترین روش برای تعیین موقعیت و شناخت ویژگیهای مکانهای باستانی و گردآوری اطلاعات کلی درباره تاریخ تحول اسکان جوامع در مناطق گوناگون بوده، روستای ابولحسن کلا مورد بررسیهای پیمایشی قرار گرفت. از جمله مشکلات بررسی و شناسایی محوطه های باستانی در این روستا گسترش روزافزون ساخت و سازها بوده که در پی آن حریم بسیاری از محوطه ها دچار آسیب واقع گردیده است. از دیگر مشکلات کار، پوشش بیش از اندازه گیاهان بر سطح محوطه ها بوده که مانع از جمع آوری مطلوب یافته های فرهنگی شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

در مجموع طبق بررسی های انجام شده در این روستا 2 محوطه باستانی به نامهای قلعه کتی(Aو B) ، عروس و داماد شناسایی شد که شرح محوطه های شناسایی شده به قرار زیر است:

 

 

 

 

 

 

 

 

محوطه قلعه کتی: این محوطه که در قسمت شرقی روستای ابوالحسن کلا واقع شده،شامل دو پوشته اصلی و فرعی بوده است که در بررسی انجام یافته پشته اصلی را A و پشته فرعی را B نام نهاده، در محوطه قلعه کتیA، که از ارتفاع تقریبی 10 متری نسبت به سطح زمینهای اطراف برخوردار بوده یافته های فرهنگی چون قطعه سفالهایی از گونه خاکستری روشن و تیره، قرمز از نوع سفالهای شاخصه عصر آهن، و همچنین چند قطعه سفال دوره تاریخی(ساسانی_اوایل اسلامی)بدست آمد.  از دیگر داده های باستان شناختی در این محوطه نیز می توان به یک عدد سنگ ساب و چند تکه جوش کوره در ابعاد مختلف اشاره کرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

در محوطه قلعه کتی B، که از ارتفاع 7 متری نسبت به سطح زمینهای اطراف برخوردار بوده، یافته های باستان شناختی چون سفال خاکستری و قرمز عصر آهنی و چند نمونه سفال دوره تاریخی(ساسانی_اوایل اسلامی) بدست آمد.

 

 

 

 

 

 

 

 

محوطه عروس و داماد: این محوطه که در جنوب و جنوب غرب روستای ابولحسن کلا واقع شده است در ارتفاع تقریبی 5/2 متری نسبت به سطح زمینهای اطراف قرار گرفته. بدلیل ساخت و سازهای روستاییان برروی محوطه و باغ مرکبات، این محوطه بشدت تخریب شده که بر اساس آن یافته های باستان شناختی موجود از تراکم بسیار کمتری نسبت به محوطه قلعه کتی برخوردار بوده است. از این محوطه تنها چند قطعه سفال خاکستری و قرمز رنگ، و سفال دوره تاریخی(ساسانی_ اسلامی) بدست آمد. این محوطه بصورت سه پشته مجزا و یک خندق بوده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

از طرف دیگر در مطالعات کتابخانه ای که درباره پیشینه این روستا صورت گرفت، به نکات بسیار جالب توجهی برخوردار شد بطوریکه می توان این منطقه را با شهر تاریخی تُرَنجِه تطبیق داد. کهن ترین ماخذی که تُرَنجِه را به عنوان یکی از شهرهای طبرستان معرفی می کند، اعلاق النفیسه ابن رسته، مربوط به 290 ه.ق است. همچنین برزگر محل کنونی روستای ابوالحسن کلای تژیر(ترچی) را شهر تُرَنجِه معرفی می کند. وی همچنین تُرَنجِه را به عنوان کهنترین و آبادترین شهرک های طبرستان در دوره ساسانیان بر شمرده است. ابن اسفندیار در خصوص وجه تسمیه نام این شهر، آن را مربوط به نبرد فرخان بزرگ با ترکان و پیروزی وی بر آنان ذکر می کند. بنابه روایت فرخان بزرگ در همان موضعی که ترکان را شکست داد، شهری ساخت و آنرا توران جیر نام نهاد. بنابه گفته ابن اسفندیار تریجه یکی از شهرهای جلگه ای طبرستان به حساب می آمده است. وی همچنین از مسلحه تریجه به فرماندهی مسلم بن خالد با نیروی نظامی هزار و پانصد نفر از سغد، خوارزم ، نسا و باورد سخن به میان می آورد.

 

 

 

 

 

 

 

 

در مجموع با توجه به وسعت محوطه ها و یافته های باستان شناختی از این منطقه و احتمال بازشناسی شهر تاریخی تُرَنجِه در آن، روستای ابوالحسن کلا به عنوان سایتی با پتانسیل های فراوان برای انجام پژوهشهای باستان شناختی معرفی می گردد که در راستای آن از ساخت و سازهایی که موجب تخریب جدی این منطقه می شده، در امان باشد. اما به طور کلی به منظور رسیدن به شناختی روشن تر از استقرار های باستانی روستای ابوالحسن کلا (شهر تاریخی تُرَنجِه) مطالعات و داده هایی به مراتب قوی تر نیاز است که این مهم با گمانه زنی و کاوش های آتی در این محل تاریخی میسر می گردد.


 
comment نظرات ()